Nasz sklep

Kompasy

Busole i kompasy

Sekstanty

Sekstanty

Lunety

Lunety żeglarskie

Koła sterowe

Koła sterowe

Dzwony okrętowe

Dzwony okrętowe

Lampy nawigacyjne

Lampy nawigacyjne

Telegrafy maszynowe

Telegrafy maszynowe

Modele jachtów

Modele jachtów

Zegar słoneczne

Zegary słoneczne

Wachty na statku

Podczas rejsu żeglarze są podzieleni na wachty czyli kilkuosobowe, a w przypadku większych jednostek kilkudziesięciu osobowe grupy (drużyny).  Każdą z wacht dowodzi oficer, który posiadał odpowiedni stopień. Kapitan, kuk, bosman i żaglomistrz nie są objęci systemem wachtowym.

Na dawnych statkach czas był odmierzany dźwiękiem dzwonu okrętowego tzn. ceremonia wybijania szklanek. Zwyczaj bardzo stary, pochodzący jeszcze z czasów, kiedy na statkach zegary stanowiły piaskowe klepsydry.

W XVII wieku na okrętach wojennych były 24 zegary piaskowe, w tym: jeden zegar 3 – godzinny, jeden zegar   4 – godzinny, a pozostałe to półgodzinne i jednominutowe. Do odmierzania czasu wacht służyły klepsydry półgodzinne. Gdy piasek z górnej połówki przesypał się do dolnej to marynarz pełniący służbę – uderzał w dzwon- był to znak ile wachty już upłynęło. Po siódmym uderzeniu w dzwon, metalicznemu dźwiękowi towarzyszył melodyjny okrzyk wachtowego : „Siódma minęła-a-a, ósma przemija-a-a !”. Oznaczało to rychłe zakończenie wachty i sygnał przygotowania dla wachty zmieniającej lub podwachty. Podwachtę tworzyła wachta, która kończyła służbę ale musiała być jeszcze w ciągłym pogotowiu. Szczególnie w czasie trudnych warunków żeglugowych. Podwachta jest odwrotnością nadwachty. Nadwachta była objęta szczególną opieką i troską. Bez potrzeby nie była nigdy budzona wcześniej – aby była wypoczęta i gotowa do czekającej jej pracy.

W handlowych flotach europejskich rozróżnia się kilka systemów wacht, a mianowicie system wacht anglosaskich, skandynawskich i alarmowych.

System alarmowy polegał na mobilizacji całej załogi. Każdy marynarz miał przydzielone odpowiednie stanowisko i wiedział co ma robić, zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia dla statku, np. żegluga w sztormie, w wąskich i niebezpiecznych przejścia i podczas manewrów portowych.   

Wachty anglosaskie przedstawiały się w następujący sposób:

20:00 – 24:00 pierwsza wachta rozpoczynająca
24:00 – 04:00 środkowa wachta zwana „szarą” lub „cmentarną”
04:00 – 08:00 poranna wachta
08:00 - 12:00 przedpołudniowa wachta
12:00 – 16:00 popołudniowa wachta
16:00 – 18:00 pierwsza „psia” (zmienna) wachta
18:00 – 20:00 druga „psia” (zmienna) wachta

Dwie „psie” wachty umożliwiały rotację marynarzy pełniących służbę. Było to korzystne ze względu na to, że każdy mógł mieć wachtę w innej porze dnia.

W systemie skandynawskim takiej rotacji nie było, a wachty dzieliły się następująco :
20:00 – 24:00 pierwsza wachta
24:00 – 04:00 „psia” wachta
04:00 – 08:00 wachta „świtowa”
08:00 – 14:00 przedpołudniowa wachta
14:00 – 20:00 popołudniowa wachta

Podczas postoju statku na kotwicy, wprowadzało się kilkuosobowe wachty kotwiczne, polegające na obserwowaniu widnokręgu, sprawdzaniu czy kotwica nie puściła, sprawdzaniu pozycji i zgłaszaniu przejścia innego statku. Pozostali członkowie załogi mieli czas wolny i zazwyczaj odsypiali nieprzespane noce.

W czasie postoju statku w porcie, pełnione są wachty trapowe. Polegają one na tym, że zazwyczaj dwóch marynarzy (jeden na brzegu przed trapem, a drugi na pokładzie) w pełnym umundurowaniu witają, bądź żegnają odwiedzających statek gości. Podczas wejścia na statek honorowego gościa, marynarz stojący na brzegu gwiżdże w świst trapowy oddając salut wchodzącej osobie. Powinno to trwać do momentu wejścia takiej osoby na pokład.

 

Autor: Marcin Gruszczyk